IPO चे पैसे ब्लॉक होतात की कापले जातात? प्रत्यक्षात काय होते

IPO ची रक्कम ब्लॉक होते, कापली जात नाही. ASBA आणि UPI मँडेट कसे चालतात, ब्लॉक कधी मोकळा होतो आणि अंशतः वाटप मिळाल्यास काय होते, ते सोप्या भाषेत.

IPO साठी अर्ज केल्यावर तुमचे पैसे लगेच बँक खात्यातून जात नाहीत. ते ब्लॉक होतात, आणि पुढे काय होणार ते वाटपावर अवलंबून असते. बोलीपासून लिस्टिंगपर्यंतचा पूर्ण प्रवास, टप्प्याटप्प्याने.

IPO ची रक्कम वाटप होईपर्यंत ASBA आणि UPI मँडेटद्वारे ब्लॉक होते, कापली जात नाही — वेळापत्रक

सध्या एक मोठा IPO चर्चेत आहे, आणि अनेक जण पहिल्यांदाच अर्ज करत आहेत. आम्हाला सर्वात जास्त विचारला जाणारा प्रश्न अगदी साधा आहे: "माझे पैसे गेले का?"

थोडक्यात उत्तर — नाही. ते ब्लॉक झाले आहेत. IPO मधील पैशांची बहुतेक प्रक्रिया या एका शब्दात समजते.


ब्लॉक होणे म्हणजे कापले जाणे नव्हे

हॉटेल बुकिंगचा विचार करा. चेक-इनच्या वेळी हॉटेल तुमच्या कार्डवर ठरावीक रक्कम होल्ड करते. पैसे तुमचेच असतात, पण ते खर्च करता येत नाहीत. चेक-आउटला प्रत्यक्ष बिलाइतकीच रक्कम घेतली जाते आणि उरलेला होल्ड काढला जातो.

IPO अर्जही साधारण असाच चालतो.

  • ब्लॉक म्हणजे बोलीची रक्कम तुमच्या बँक खात्यातच राहते, पण ती गोठवलेली असते. ती खर्च करता येत नाही, ट्रान्सफर करता येत नाही किंवा EMI साठी वापरता येत नाही.
  • कापले जाणे (डेबिट) म्हणजे पैसे प्रत्यक्ष तुमच्या खात्यातून इश्यूकडे जातात. हे फक्त तुम्हाला मिळालेल्या शेअर्ससाठीच होते.

वाटप ठरेपर्यंत काहीही कापले जात नाही.


ASBA आणि UPI मँडेट: रक्कम ब्लॉक करण्याचे दोन मार्ग

प्रत्येक IPO अर्जामागे ब्लॉक केलेली रक्कम असणे SEBI ने बंधनकारक केले आहे. याला ASBA — Application Supported by Blocked Amount म्हणतात. हे करण्याचे दोन नेहमीचे मार्ग आहेत.

1. नेट बँकिंगमधून ASBA. तुम्ही तुमच्या बँकेच्या नेट बँकिंगमधून किंवा ॲपमधून अर्ज करता. बँक थेट तुमच्या खात्यात रक्कम ब्लॉक करते.

2. ब्रोकरमार्फत UPI मँडेट. तुम्ही तुमच्या स्टॉक ब्रोकरकडे बोली लावता. मग तुमच्या UPI ॲपवर मँडेटची विनंती येते. UPI PIN टाकून ती मंजूर केली की तुमची बँक रक्कम ब्लॉक करते.

तुम्ही वैयक्तिक गुंतवणूकदार असाल आणि ब्रोकर, डिपॉझिटरी पार्टिसिपंट किंवा रजिस्ट्रारमार्फत ₹5 लाखांपर्यंत बोली लावत असाल, तर SEBI च्या नियमानुसार तुम्हाला UPI वापरावे लागते. तुमच्या UPI ॲपची IPO मँडेटसाठी वेगळी मर्यादा असू शकते. ती अर्जाचा कालावधी सुरू होण्याआधी तपासा, शेवटच्या दुपारी नव्हे.

मँडेट मंजूर नसलेली बोली वैध बोली नसते. सप्टेंबर 2022 पासून स्टॉक एक्सचेंज IPO बोली तेव्हाच स्वीकारतात, जेव्हा रक्कम ब्लॉक झाल्याची खात्री मिळते. ब्रोकर ॲपमध्ये ऑर्डर टाकणे हे अर्धेच काम आहे.


पूर्ण वेळापत्रक: बोलीपासून शेअर्स जमा होईपर्यंत

SEBI चे T+3 वेळापत्रक 1 डिसेंबर 2023 पासून बंधनकारक आहे. "T" म्हणजे इश्यू बंद होण्याचा दिवस. एक अर्ज यातून असा पुढे जातो.

  1. बोली (अर्जाच्या कालावधीत). तुम्ही किंमत पट्ट्यात, लॉटमध्ये बोली लावता. हा कालावधी साधारणपणे तीन कामकाजाचे दिवस असतो.
  2. ब्लॉक (त्याच दिवशी किंवा लगेच). तुम्ही UPI मँडेट मंजूर करता, किंवा तुमची बँक ASBA द्वारे रक्कम ब्लॉक करते. पैसे तुमच्या खात्यातच, गोठवलेल्या स्थितीत राहतात.
  3. इश्यू बंद (T). कट-ऑफ नंतर नवीन बोली किंवा बदल करता येत नाहीत. UPI मँडेट या दिवशीच्या कट-ऑफ आधी मंजूर व्हायला हवे.
  4. वाटप (T+1). रजिस्ट्रार आणि स्टॉक एक्सचेंज वाटपाचा आधार निश्चित करतात. इश्यू ओव्हरसबस्क्राइब झाला असेल, तर किरकोळ वाटप सहसा लॉटरीने ठरते.
  5. रक्कम कापणे किंवा मोकळी करणे (T+1 ते T+2). शेअर्स मिळाले असतील तर फक्त तेवढीच रक्कम कापली जाते. कमी शेअर्स मिळाले तर उरलेली रक्कम मोकळी होते. काहीच मिळाले नाही तर पूर्ण ब्लॉक मोकळा होतो.
  6. शेअर्स जमा (साधारण T+2). मिळालेले शेअर्स तुमच्या डीमॅट खात्यात जमा होतात.
  7. लिस्टिंग (T+3). शेअर्सचे स्टॉक एक्सचेंजवर ट्रेडिंग सुरू होते.

प्रत्येक इश्यूच्या नेमक्या तारखा त्याच्या ऑफर दस्तऐवजात आणि इश्यूच्या जाहिरातींमध्ये दिलेल्या असतात.


तीन संभाव्य निकाल

वाटप ठरल्यानंतर तुमच्या ब्लॉक झालेल्या रकमेचे तीनपैकी एक होते.

तुमचे वाटपकिती रक्कम कापली जातेकिती रक्कम मोकळी होते
पूर्ण वाटपबोलीची पूर्ण रक्कमकाहीच नाही
अंशतः वाटपफक्त मिळालेल्या शेअर्सची रक्कमउरलेली रक्कम
वाटप नाहीकाहीच नाहीब्लॉक झालेली पूर्ण रक्कम

खूप जास्त ओव्हरसबस्क्राइब झालेल्या इश्यूमध्ये किरकोळ अर्जदारांसाठी "वाटप नाही" हाच सर्वात सामान्य निकाल असतो. ती चूक नाही. लॉटरी अशीच चालते.

एक उदाहरण

काल्पनिक आकडे, केवळ समजण्यासाठी.

अनिता प्रत्येकी ₹1,100 दराने 13 शेअर्सच्या 1 लॉटसाठी बोली लावते. तिची बँक ₹14,300 ब्लॉक करते.

  • तिला 13 शेअर्स मिळाले, तर ₹14,300 कापले जातात.
  • तिला एकही शेअर मिळाला नाही, तर पूर्ण ₹14,300 मोकळे होतात.

किरकोळ वाटप सहसा पूर्ण लॉटमध्ये होते. अंशतः वाटप हे साधारणपणे कमी ओव्हरसबस्क्राइब झालेल्या इश्यूमध्ये अनेक लॉटसाठी बोली लावल्यावर दिसते.


रक्कम ब्लॉक असताना काय करता येत नाही

ब्लॉक झालेली रक्कम काही दिवस तुमच्या हाती नसते. त्यानुसार नियोजन करा.

  • येणारे SIP हप्ते किंवा EMI. ते IPO च्या काळात येत असतील, तर त्यांच्यासाठीही खात्यात पुरेशी मोकळी शिल्लक ठेवा. SIP किंवा EMI बाउन्स होणे वाटते त्यापेक्षा महाग पडते.
  • मोठी पेमेंट. भाडे, शाळेची फी किंवा त्याच आठवड्यातील ठरलेली खरेदी — यांसाठी वेगळी शिल्लक लागते.
  • त्याच PAN वरून दुसरा अर्ज. एका श्रेणीत एका PAN वर एकच अर्ज वैध असतो. दुसऱ्या अर्जामुळे दोन्ही नाकारले जाऊ शकतात.

एखाद्या उद्दिष्टासाठी राखलेले किंवा याच आठवड्यात द्यायच्या पेमेंटचे पैसे IPO बोलीपासून दूर ठेवणे साधारणपणे चांगले.


मँडेटबाबत नेहमी होणाऱ्या चुका

"पैसे अडकले" अशी बहुतेक घबराट काही छोट्या चुकांमुळे होते.

  • मँडेट मंजूर न करणे. बोली लावली, पण UPI विनंतीकडे दुर्लक्ष झाले. बोली वैध ठरत नाही.
  • कट-ऑफ नंतर मंजूर करणे. इश्यू बंद होण्याच्या दिवशी कट-ऑफ नंतर मंजूर केलेली मँडेट विचारात घेतली जात नाहीत.
  • चुकीचा UPI ID. बोलीत टाकलेला UPI ID चुकीचा असेल, तर मँडेट कुठेच पोहोचत नाही.
  • दुसऱ्याचा UPI ID किंवा बँक खाते. तुमच्या अर्जासाठी कुटुंबातील दुसऱ्या व्यक्तीचा UPI ID किंवा बँक खाते वापरल्यास अर्ज नाकारला जाऊ शकतो.
  • UPI ॲपच्या मर्यादेपेक्षा जास्त मँडेट रक्कम. विनंती अयशस्वी होते. मर्यादा आधीच तपासा.

काही चुकले असे वाटले, तर आधी UPI ॲपमधील mandates विभाग उघडा. विनंती pending, मंजूर, revoked की completed आहे ते तिथे दिसते.


रक्कम मोकळी झाली का, कसे तपासायचे

वाटपानंतर तीन ठिकाणी काय झाले ते कळते.

  • बँकेचा SMS. रक्कम ब्लॉक, कापली किंवा मोकळी झाल्यावर बँकांनी SMS पाठवणे बंधनकारक आहे.
  • तुमचे UPI ॲप. मँडेटची स्थिती completed (कापली) किंवा revoked (मोकळी) अशी बदलते.
  • रजिस्ट्रारची वेबसाइट. प्रत्येक इश्यूचा एक रजिस्ट्रार असतो. त्याच्या वाटप-स्थितीच्या पानावर तुम्हाला शेअर्स मिळाले का ते दिसते.

रजिस्ट्रार "not allotted" दाखवत असेल आणि दोन कामकाजाच्या दिवसांनंतरही रक्कम ब्लॉक असेल, तर तुमची बँक आणि रजिस्ट्रारशी संपर्क करा.


महत्त्वाचे मुद्दे

  • वाटप निश्चित होईपर्यंत IPO ची रक्कम तुमच्याच खात्यात ब्लॉक होते, कापली जात नाही.
  • नेट बँकिंगमधून ASBA आणि ब्रोकरमार्फत UPI मँडेट हे रक्कम ब्लॉक करण्याचे दोन नेहमीचे मार्ग आहेत.
  • इश्यू बंद होण्याच्या दिवशी कट-ऑफ आधी UPI मँडेट मंजूर झाले तरच बोली वैध ठरते.
  • फक्त मिळालेल्या शेअर्सची रक्कम कापली जाते; बाकी सर्व मोकळी होते.
  • T+3 नुसार इश्यू बंद झाल्यावर तीन कामकाजाच्या दिवसांत शेअर्स लिस्ट होतात.
  • IPO च्या काळात SIP, EMI आणि बिलांसाठी खात्यात पुरेशी मोकळी शिल्लक ठेवा.

अर्जाचा कालावधी सुरू होण्याआधी

प्रक्रिया समजणे हा सोपा भाग आहे. कठीण प्रश्न म्हणजे IPO तुमच्या नियोजनात बसतो का, आणि त्यासाठी तुमचे किती पैसे द्यावेत. नुकताच बोनस मिळाला असेल, तर आमची बोनस निर्णय पद्धत शांतपणे निर्णय घेण्याचा क्रम मांडते.

अर्जाच्या प्रक्रियेत मदत हवी असल्यास, आमची IPO अर्ज मदत कशी चालते ते पहा.

Interested in Investing? Connect with Meta Investment

Meta Investment is a financial product distribution and services firm. If you'd like to explore whether a financial product is the right fit for your portfolio, our team will walk you through the details, help you assess suitability, and guide you through the onboarding process.


सिक्युरिटीज मार्केटमधील गुंतवणूक बाजारातील जोखमींच्या अधीन आहे. अर्ज करण्यापूर्वी रेड हेरिंग प्रॉस्पेक्टस आणि सर्व ऑफर दस्तऐवज काळजीपूर्वक वाचा. ही पोस्ट केवळ शैक्षणिक उद्देशासाठी आहे आणि कोणत्याही IPO साठी अर्ज करण्याची किंवा न करण्याची शिफारस नाही. कोणतीही गुंतवणूक योग्य आहे की नाही, हे गुंतवणूकदाराची आर्थिक उद्दिष्टे, जोखीम घेण्याची क्षमता, गुंतवणुकीचा कालावधी आणि एकूण आर्थिक परिस्थितीवर अवलंबून असते. म्युच्युअल फंड गुंतवणूक बाजारातील जोखमींच्या अधीन असते. गुंतवणूक करण्याआधी योजनेशी संबंधित सर्व कागदपत्रे काळजीपूर्वक वाचा. म्युच्युअल फंड वितरक म्हणून Meta Investment ला Asset Management Companies कडून कमिशन मिळू शकते. तुषार पातुर्डे हे AMFI-नोंदणीकृत म्युच्युअल फंड वितरक (ARN-129322) आणि CFP® व्यावसायिक आहेत, आणि SEBI-नोंदणीकृत गुंतवणूक सल्लागार (Investment Adviser) किंवा संशोधन विश्लेषक (Research Analyst) नाहीत.


Meta Investment – Your Investment and Insurance Companion

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

IPO साठी अर्ज केल्यावर माझे पैसे खात्यातून कापले जातात का?

नाही. ASBA किंवा UPI मँडेटद्वारे IPO साठी अर्ज केल्यावर बोलीची रक्कम तुमच्याच बँक खात्यात ब्लॉक होते. ती खात्यातच राहते, पण वाटप निश्चित होईपर्यंत ती वापरता येत नाही. प्रत्यक्ष मिळालेल्या शेअर्सची रक्कमच नंतर कापली जाते.

IPO मध्ये ASBA म्हणजे काय?

ASBA म्हणजे Application Supported by Blocked Amount. IPO बोलीसाठी पैसे भरण्याची ही SEBI ने ठरवलेली पद्धत आहे. कंपनीला पैसे पाठवण्याऐवजी, वाटप ठरेपर्यंत बोलीची रक्कम तुमच्या खात्यात ब्लॉक करण्याची परवानगी तुम्ही बँकेला देता.

IPO अर्जात UPI मँडेट म्हणजे काय?

ब्रोकरमार्फत IPO बोली लावल्यानंतर तुमच्या UPI ॲपवर येणारी विनंती म्हणजे UPI मँडेट. तुम्ही UPI PIN टाकून ती मंजूर केली की तुमची बँक बोलीची रक्कम ब्लॉक करते. कट-ऑफ वेळेआधी मंजूर केली नाही, तर बोली वैध ठरत नाही.

ब्लॉक झालेल्या IPO रकमेवर व्याज मिळते का?

ब्लॉक झालेली रक्कम तुमच्या बचत खात्यातच राहते, त्यामुळे ती कापली जाईपर्यंत किंवा मोकळी होईपर्यंत साधारणपणे त्यावर खात्याचे नेहमीचे बचत व्याज मिळत राहते. नेमकी पद्धत तुमच्या बँकेकडून खात्री करून घ्या.

शेअर्स न मिळाल्यास IPO ब्लॉक कधी मोकळा होतो?

SEBI च्या T+3 वेळापत्रकात (T म्हणजे इश्यू बंद होण्याचा दिवस) वाटपाचा आधार T+1 रोजी निश्चित होतो आणि रक्कम कापण्याच्या किंवा मोकळी करण्याच्या सूचना लगेच दिल्या जातात. बहुतेक वेळा वाटपानंतर एक-दोन दिवसांत, शेअर्स लिस्ट होण्याआधीच ब्लॉक मोकळा होतो.

अंशतः वाटप मिळाल्यास माझ्या पैशांचे काय होते?

बोली लावल्यापेक्षा कमी शेअर्स मिळाले, तर फक्त मिळालेल्या शेअर्सची रक्कम कापली जाते. ब्लॉक केलेल्या रकमेपैकी उरलेली रक्कम मोकळी होऊन तुमच्या खात्यात नेहमीच्या वापरासाठी उपलब्ध होते.

ब्लॉक झालेली IPO रक्कम इतर पेमेंटसाठी वापरता येते का?

नाही. रक्कम ब्लॉक असेपर्यंत ती इतर पेमेंट, EMI, SIP हप्ते किंवा UPI ट्रान्सफरसाठी उपलब्ध नसते. IPO च्या काळात येणाऱ्या पेमेंटसाठी खात्यात पुरेशी मोकळी शिल्लक ठेवा.

IPO अर्जांसाठी UPI ची मर्यादा किती आहे?

ब्रोकर, डिपॉझिटरी पार्टिसिपंट किंवा रजिस्ट्रारमार्फत ₹5 लाखांपर्यंत बोली लावणाऱ्या वैयक्तिक गुंतवणूकदारांनी UPI वापरणे बंधनकारक आहे; हा SEBI परिपत्रकाचा नियम मे 2022 पासून लागू आहे. तुमच्या बँकेची किंवा UPI ॲपची IPO मँडेटसाठी स्वतःची मर्यादाही असू शकते, त्यामुळे अर्जाचा कालावधी सुरू होण्याआधी ॲपमध्ये ती तपासा.

IPO चे UPI मँडेट मंजूर करण्याची कट-ऑफ वेळ कोणती?

इश्यू बंद होण्याच्या दिवशी कट-ऑफ वेळेआधी UPI मँडेट मंजूर करावे लागते; ही वेळ साधारणपणे संध्याकाळी 5 वाजता असते. वेळेत मंजूर न झालेले मँडेट असलेली बोली विचारात घेतली जात नाही. प्रत्येक इश्यूच्या ऑफर दस्तऐवजात दिलेली वेळ तपासा.

माझ्या UPI ॲपमध्ये IPO मँडेट 'pending' का दिसते?

Pending म्हणजे मँडेट पाठवले गेले आहे पण अजून मंजूर झालेले नाही. UPI ॲपमधील mandates विभाग उघडा, रक्कम आणि IPO चे नाव तपासा आणि कट-ऑफ आधी PIN टाकून मंजूर करा. मँडेट दिसतच नसेल, तर बोलीत टाकलेला UPI ID तपासा.

रक्कम ब्लॉक झाल्यानंतर IPO बोली रद्द किंवा बदलता येते का?

अर्जाचा कालावधी सुरू असेपर्यंत त्याच ब्रोकर किंवा बँक प्लॅटफॉर्मवरून साधारणपणे बोली बदलता किंवा रद्द करता येते. बोली रद्द केल्यास ब्लॉक मोकळा होतो. इश्यू बंद झाल्यानंतर बोली बदलता येत नाही.

माझा IPO ब्लॉक मोकळा झाला हे कसे कळेल?

ब्लॉक झालेली रक्कम मोकळी झाल्यावर बँकेने SMS पाठवणे बंधनकारक आहे, आणि UPI ॲपच्या mandates विभागात मँडेट revoked किंवा completed असे दिसते. बँक खात्यातील उपलब्ध शिल्लकही पुन्हा वाढलेली दिसते.

IPO चे शेअर्स माझ्या डीमॅट खात्यात कधी येतात?

T+3 वेळापत्रकात, मिळालेले शेअर्स लिस्टिंगच्या आधी, साधारणपणे T+2 च्या सुमारास, डीमॅट खात्यात जमा होतात आणि T+3 रोजी ट्रेडिंग सुरू होते. नेमक्या तारखा ऑफर दस्तऐवजात आणि इश्यूच्या जाहिरातींमध्ये दिलेल्या असतात.

IPO साठी T+3 वेळापत्रक म्हणजे काय?

1 डिसेंबर 2023 पासून उघडणाऱ्या सार्वजनिक इश्यूंसाठी SEBI ने T+3 लिस्टिंग वेळापत्रक बंधनकारक केले. T म्हणजे इश्यू बंद होण्याचा दिवस. वाटप, रक्कम कापणे किंवा मोकळी करणे आणि शेअर्स जमा होणे हे T नंतरच्या दिवसांत होते, आणि T+3 रोजी शेअर्सचे ट्रेडिंग सुरू होते.

ब्लॉक झालेली रक्कम मोकळी झाली नाही तर काय करावे?

आधी रजिस्ट्रारच्या वेबसाइटवर वाटपाची स्थिती आणि बँकेचा SMS तपासा. वाटप मिळाले नसेल आणि अपेक्षित तारखेनंतरही रक्कम ब्लॉक असेल, तर बँक आणि रजिस्ट्रारशी संपर्क करा. प्रश्न सुटला नाही, तर SEBI च्या SCORES पोर्टलवर तक्रार करू शकता.

Google Preferred Source
Tushar
TusharSeasoned Financial Companion | Mutual Fund Distributor | Providing Expert Guidance to Help Clients Achieve Their Financial Goals 📈💼 | Ex- Software Developer

Read more about


This communication is intended solely for general educational and informational purposes. The information provided is general in nature and does not take into account the specific financial goals, risk profile, investment horizon, financial circumstances or other requirements of any particular investor. It should not be construed as personalised investment advice or as a recommendation to buy, sell or hold any specific financial product.

Mutual Fund investments are subject to market risks. Please read all scheme-related documents carefully before investing. Past performance is not indicative of future results and may not be sustained.

The suitability of any mutual fund product, scheme, category or strategy discussed on this page depends on an investor's individual circumstances, including financial goals, risk appetite, investment horizon and liquidity requirements. Investors should independently assess suitability and, where appropriate, seek professional advice before making investment decisions.

Meta Investment is an AMFI-registered Mutual Fund Distributor (ARN-129322) and is not a SEBI-registered Investment Adviser. If investments are made through a mutual fund distributor, the distributor may receive commission from Asset Management Companies in respect of eligible Regular Plan investments. Commission structures may vary across schemes and AMCs. Such commissions should not influence suitability-based recommendations, and applicable conflicts of interest will be disclosed. Please refer to our Commission Disclosure for further details.

Tax treatment of mutual fund investments depends on individual circumstances and prevailing tax laws, which are subject to change. Investors should consult a qualified tax professional for advice specific to their circumstances.

This disclaimer is intended to provide general disclosure and does not replace any scheme-specific disclosures, risk factors, regulatory disclosures or information contained in the applicable Scheme Information Document (SID), Statement of Additional Information (SAI) and Key Information Memorandum (KIM).

Distributor Disclosure: Where this content is provided by a distributor/intermediary, any applicable commission, remuneration, affiliation or other material conflict of interest shall be disclosed separately. The availability of a product through the distributor does not by itself imply that the product is suitable for every investor.

No Guarantee: No statement on this page should be interpreted as a promise, assurance or guarantee of returns or investment outcomes.


Meta Investment – Your Investment and Insurance Companion