फ्लोटिंग रेट फंड्स म्हणजे काय? भारतीय गुंतवणूकदारांसाठी अर्थ, कार्यपद्धती, धोका आणि कामगिरी समजावली

फ्लोटिंग रेट फंड्स: हुशार गुंतवणूकदारांसाठी लवचिक डेट पर्याय

फ्लोटिंग रेट फंड्स म्हणजे काय?

फ्लोटिंग रेट फंड्स हा एक प्रकारचा डेट म्युच्युअल फंड आहे जो प्रामुख्याने अशा बाँड्स आणि सिक्युरिटीजमध्ये गुंतवणूक करतो ज्यांचा व्याजदर निश्चित नसतो. त्याऐवजी, व्याजदर रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या रेपो रेट किंवा MIBOR सारख्या बाह्य बेंचमार्कनुसार "फ्लोट" होतो, म्हणजेच समायोजित होतो. असे वर्गीकरण मिळण्यासाठी फंडाने आपल्या पोर्टफोलिओतील किमान 65% भाग या फ्लोटिंग रेट इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये ठेवणे आवश्यक आहे.

फ्लोटिंग रेट फंड्स का महत्त्वाचे आहेत?

• वाढत्या दरांपासून संरक्षण: जेव्हा बाजारातील व्याजदर वाढतात, तेव्हा या बाँड्सवर दिले जाणारे व्याजही वाढते, ज्यामुळे इतर डेट फंड्सना नुकसान होत असतानाही अधिक सातत्यपूर्ण परतावा मिळण्यास मदत होते.
• कमी-ते-मध्यम धोका: फ्लोटिंग रेट फंड्समध्ये अजूनही क्रेडिट आणि मार्केट धोके असले, तरी निश्चित व्याज उत्पन्न असलेल्या पारंपरिक डेट फंड्सच्या तुलनेत त्यांचा व्याजदर धोका सहसा कमी असतो.

---

फ्लोटिंग रेट फंड्स नियमित डेट फंड्सपेक्षा कसे वेगळे आहेत?

वैशिष्ट्य	फ्लोटिंग रेट फंड	नियमित डेट फंड
व्याजदर प्रकार	परिवर्तनीय (बाजाराशी निगडित)	संपूर्ण कालावधीत निश्चित
मुख्य फायदा	दर वाढल्यास फायदा होतो	दर कमी होत असताना किंवा स्थिर असताना अधिक स्थिर परतावा
व्याजदर धोका	कमी	जास्त (दर वाढल्यास भांडवली नुकसान होऊ शकते)
आदर्श परिस्थिती	अनिश्चित किंवा वाढते व्याजदर	स्थिर किंवा घसरणारे व्याजदर

कॉर्पोरेट बाँड फंड किंवा गिल्ट फंडसारखे नियमित डेट फंड सहसा निश्चित दराच्या सिक्युरिटीजमध्ये गुंतवणूक करतात, ज्यामुळे ते व्याजदरातील बदलांना अधिक असुरक्षित असतात. याउलट, फ्लोटिंग रेट फंड बाजारानुसार पेआउट समायोजित करतात, ज्यामुळे अस्थिरता कमी होते आणि व्याजदर वाढल्यास किंमत घसरण्याचा धोका कमी होतो.

---

फ्लोटिंग रेट फंड्सचे धोके

• मार्केट आणि क्रेडिट धोके: हे फंड अजूनही इश्युअर्सचे डिफॉल्ट किंवा डाउनग्रेड, तसेच व्यापक आर्थिक बदलांच्या संपर्कात असतात.
• लिक्विडिटी धोका: काही सिक्युरिटीज सर्व बाजार परिस्थितीत लवकर विकणे सोपे नसते.
• उत्पन्नातील चढ-उतार: बाजारानुसार व्याजदर पुन्हा सेट होत असल्याने, एकूण दर कमी झाल्यास परतावा घसरू शकतो.
• स्प्रेड धोका: बेंचमार्कवरील स्प्रेड वाढल्यास, फ्लोटिंग रेट सिक्युरिटीजचे मूल्य कमी होऊ शकते.

---

वापरले जाणारे बेंचमार्क्स

फ्लोटिंग रेट फंड्सची तुलना सहसा CRISIL Short Term Bond Fund Index, NIFTY Ultra Short Duration Debt Index, Nifty Short Duration Debt Index A-II किंवा तत्सम शॉर्ट-ड्युरेशन डेट बेंचमार्कशी केली जाते. हा बेंचमार्क फंडाची कामगिरी समान सिक्युरिटीजच्या व्यापक बास्केटच्या तुलनेत किती चांगली आहे हे मोजण्यास मदत करतो.

---

लोकप्रिय फ्लोटिंग रेट फंड्सची कामगिरी (2022–2025)

गेल्या तीन वर्षांत व्याजदर वाढत असताना भारतातील आघाडीच्या फ्लोटिंग रेट फंड्सनी मजबूत कामगिरी दाखवली आहे. ऑक्टोबर 2025 पर्यंतचा परतावा येथे दिला आहे:[13][3]

फंडाचे नाव	3-वर्षांचा परतावा (%)	AUM (कोटी)	खर्च गुणोत्तर (%)
Kotak Floating Rate Fund	7.95	2,988.76	~0.63
ICICI Prudential Floating Interest Fund	7.73	7,132.62	~1.11
HDFC Floating Rate Debt Fund	7.98	1,5445.52	~0.49
Axis Floater Fund	8.37	127.76	~0.49
Aditya Birla Sun Life Floating Rate Fund	7.72	13,401.98	~0.43
Nippon India Floater Fund	7.96	8,259.32	~0.65
SBI Floating Rate Debt Fund	7.87	812.49	~0.40

स्रोत: AMFI, ऑक्टोबर 2025 पर्यंत. डेटा रेग्युलर प्लॅन्सचा दर्शवतो; खर्च गुणोत्तर प्लॅननुसार बदलते.

---

फ्लोटिंग रेट फंड्सचा विचार कोणी करावा?

फ्लोटिंग रेट फंड्स यांच्यासाठी योग्य असू शकतात:

• व्याजदर आणखी वाढण्याची चिंता असलेले पण स्थिरता शोधणारे गुंतवणूकदार.
• सेव्हिंग्स अकाउंटपेक्षा चांगली उत्पन्न क्षमता, पण दीर्घ-कालावधीच्या डेट फंड्सपेक्षा कमी धोका हवा असणारे अल्प-ते-मध्यम कालावधीचे गुंतवणूकदार.
• एकूण डेट पोर्टफोलिओत विविधता आणणे किंवा अनिश्चित व्याजदर चक्रादरम्यान निधी तात्पुरता ठेवणे.

---

निष्कर्ष

व्याजदर वाढण्याची किंवा अस्थिर राहण्याची शक्यता असताना, फ्लोटिंग रेट फंड्स भारतीय म्युच्युअल फंड परिदृश्यात एक मौल्यवान पर्याय ठरतात. हे फंड पूर्णपणे धोका-मुक्त नसले, तरी त्यांची रचना पारंपरिक डेट फंड्सच्या तुलनेत गुंतवणूकदारांना सुरक्षितता आणि संधीचा व्यावहारिक समतोल देते.